Սևանի մոտակայքում ոսկու վերամշակման գործարանի կառուցման նախագիծը բողոքի լուրջ ալիք է բարձրացրել. բնապահպաններն ահազանգում են, որ գործարանը և դրա թունաքիմիկատների պոչամբարը կործանարար կլինեն Սևանա լճի համար, որտեղ կուտակված է Հայաստանի քաղցրահամ ջրի պաշարի մոտ 90 տոկոսը:
Գործարանի կառուցման նախագիծը ներկայացվել է ռուսական <<Գեոպրոմայնինգ>> ընկերության կողմից, որը հանքեր ունի Հայաստանում և Վրաստանում: Ընկերությունը հնդիկ սեփականատերերից 2007 թ. գնեց <<Արարատի>> ոսկու արդյունահանման ձեռնարկությունը և Սևանից մոտ 10 կմ հեռու Սոթքի ոսկու հանքը: Ընկերությանն է պատկանում նաև Ագարակի պղնձամոլիբդենի արդյունահանման գործարանը:
<<Գեոպրոմայնինգ>>-ը նախատեսում է գործարանը կառուցել Սոթքի հանքի մոտ, որպեսզի կրճատվեն արդյունահանված ոսկու տեղափոխման ծախսերը, քանի որ այժմ այդտեղից հանքանյութը դեռևս խորհրդային տարիներին կառուցված երկաթգծով տեղափոխվում է 263 կմ հեռու Արարատի ոսկու վերամշակման գործարան:
Ռուսական այս նախագիծը դեռ հաստատված չէ բնապահպանության նախարարության կողմից, սակայն Էկոլոգիական հասարակական 42 կազմակերպություններից կազմված դաշինքի <<SOS Սևան>> նախաձեռնող խմբի անդամները մտավախություն են հայտնում, որ տնտեսական շահերը կգերադասվեն բնապահպանական վտանգներից:
<<Գեոպրոմայնինգ>> ԳՈԼԴ ՍՊԸ խորհրդի նախագահ Վարդան Վարդանյանը, փորձելով հանդարտեցնել հասարակական բողոքները, <<Երկիր մեդիա>> հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում ասել է, որ ընկերությունը ներդնելու է շրջակա միջավայրի համար անվնաս տեխնոլոգիաներ. <<Փոքր վտանգի դեպքում անգամ կհրաժարվենք Սոթքի հանքավայրի շահագործումից ու կդադարեցնենք աշխատանքները>>:
<<Բնապահպանության նախարարությունը նույնպես փորձում է փարատել մտավախությունները` պարբերաբար հայտարարելով, որ բարձրացված աղմուկն անիմաստ է, քանի որ ՙնախարարությունը դեռևս որևէ պաշտոնական նախագիծ չի ստացել ու չի հաստատել>>,- ասում է փոխնախարար Սիմոն Պապյանը` հավելելով, որ մեկ անգամ արդեն` 2005 թվականին, ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը հրաժարվել է համանման նախագծին դրական եզրակացություն տրամադրելուց, որը ներկայացրել էր Արարատի ոսկու արդյունահանման գործարանի նախկին սեփականատեր` հնդկական <<Վեդանտա Ռեսորսիզ>> ընկերությունը:
<<Եթե Սոթքի նախագծի վերաբերյալ կրկին դիմում ստանանք, ապա նորից կմերժենք>>,- ասում է Պապյանը:
Մինչդեռ ակտիվիստ բնապահպանները պնդում են, որ գործարանի մասին քննարկումները տեղի են ունենում փակ դռների հետևում: Ամենասարսափելի ապացույցն այն փաստաթուղթն է, որը բնապահպանական հասարակական կազմակերպությունների դաշինքը ձեռք է բերել, որում ներկայացված է գործարանի կառուցման բնապահպանական ազդեցությունը, և որում շնորհակալություն է հայտնվում մի շարք գիտնականների, պետական ֆինանսավորում ստացող ակադեմիական ինստիտուտների: Խումբը պնդում է, որ մարտի 2-ին այն քննարկվել է տարածքային կառավարման նախարարությունում փոխվարչապետ Արմեն Գևորգյանի գլխավորությամբ:
Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտի գիտական քարտուղար Էվելինա Ղուկասյանը, որը մասնակցել է զեկույցում ներկայացված որոշ հետազոտություններին, ասում է, որ ինստիտուտի տված նախնական եզրակացությունը, որ ներկայացվել է այդ կառույցին, իր մեջ չի պարունակել ոչ մի դրական եզրակացություն, բայց նաև ընդունում է, որ արդյունքները հրապարակայնորեն չեն քննարկվել:
<<Եղել են ընդամենը նախնական տվյալներ՝ հիմնված մի քանի ամսվա հետազոտության արդյունքների վրա: Մինչդեռ նման եզրակացության համար հարկավոր են երկարատև լուրջ հետազոտություններ,- ասում է Ղուկասյանը: – Ի դեպ, սա առաջին դեպքն է, որ գիտական հետազոտությունների արդյունքները քննարկվում են փակ դռների հետևում>>:
Ամեն դեպքում ակտիվիստները պնդում են, որ այս հետազոտությունն անօրինական է, որովհետև Սևանա լիճը պաշտպանվում է օրենքով, որն արգելում է ցանկացած հանքարդյունաբերական գործունեություն:
<<Սևանի մասին>> օրենքի 10-րդ հոդվածը հստակ արգելում է լճի համար վտանգ ներկայացնող ցանկացած գործունեություն, առավել ևս, եթե դա հանքարդյունաբերական-վերամշակող գործունեություն է>>,- ասում է <<Էկոլուր>> բնապահպանական-տեղեկատվական կենտրոնի նախագահ Ինգա Զարաֆյանը:
Մինչ հարցը դեռ քննարկվում է փակ դռների հետևում, էկոլոգները պարբերաբար անցկացվող բողոքի ակցիաների և ցույցերի միջոցով խնդրին հասարակական հնչեղություն են տալիս ու հայտարարում, որ <<Սևանի աղտոտումը կկործանի ողջ Հայաստանը>>:
<<Սևանա լճի աղտոտումն իր հետ կբերի նաև այլ ծանր հետևանքներ, ինչպիսիք են՝ թունավորված խմելու ջուր, ոռոգման համակարգ, շարքից դուրս եկած գյուղատնտեսական տարածքներ, ձկնորսության գոտիների ոչնչացում>>,- ասում է Էկոլոգիական հասարակական կազմակերպությունների դաշինքի համակարգող խմբի անդամ Սիլվա Ադամյանը:
Ֆաբրիկայի կառուցման գլխավոր վտանգներից մեկը հանքանյութի վերամշակումից հետո կուտակված թունավոր թափոններն են, որոնք ունեն տոքսիկ բաղադրություն` ծանր մետաղներ, անտիմոն, մկնդեղ, պիրիտ, և մթնոլորտային տեղումների հետ կարող են ներթափանցել ստորգետնյա և գրունտային ջրերի մեջ, ապա դրանց միջոցով` Սևան:
<<Ցիանային միացություններով, ծանր և տոքսիկ տարրերով պոչամբարը մշտական ռումբ է Սևանի համար,- ասում է <<Հանուն մարդկային կայուն զարգացման>> ասոցիացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանը: – 28 միլիոն խմ ծավալով պոչամբարի աշխատանքային և անվտանգ վիճակն ապահովելու համար տարեկան մոտ 40 միլիոն դոլար կպահանջվի>>:
Բնապահպաններն այսօր ոչ միայն պայքարում են` դադարեցնելու ոսկու վերամշակման գործարանի կառուցման մասին պետական մակարդակով անցկացվող քննարկումները, այլև հետևում են խորհրդարանի աշխատանքներին` համոզվելու, որ փոփոխություններ չեն կատարվում լիճը պաշտպանող օրենքի 10-րդ հոդվածում:
<<Պետք է երաշխավորեն, որ ՀՀ բնապահպանական օրենսդրությունը չի փոխվի` հարմարեցվելու« <<Գեոպրոմայնինգ>> ընկերության նեղ շահերին, և <<Սևանա լճի մասին>> ՀՀ օրենքում ամրագրված հանքարդյունաբերական գործունեության վրա դրված արգելքը կմնա անփոփոխ>>,- ասում է Զարաֆյանը:
ԱԺ գյուղատնտեսության և բնապահպանության հարցերով մշտական հանձնաժողովի նախագահ Խաչիկ Հարությունյանն ասում է, որ խնդիրը ավելի շատ քննարկվում է հասարակական կազմակերպությունների դաշտում, քանի որ <<Գեոպրոմայնինգ>> ընկերությունից ոչ մի պաշտոնական փաստաթուղթ կամ Սևանին վերաբերող օրենքի փոփոխության առաջարկ ո՛չ հանձնաժողովը, ո՛չ կառավարությունը չեն ստացել և, հետևաբար, չի դիտարկվել:
Գայանե Մկրտչյան
<<ԱրմենիաՆաու>> ինտերնետային թերթ
Մեր Այս ամիս Հայաստանում ներդիրի վերջին թողարկումը նվիրված է շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը` հունիսի 5-ին բնապահպանության միջազգային օրվան, որում տեղ են գտել հետևյալ հոդվածները`
ԱՐԳԵԼԵՔ ՊՈԼԻէԹԻԼԵՆԵ (ցելոֆանե) ՏՈՊՐԱԿՆԵՐԸ
