13
Jul
09

Այս ամիս Հայաստանում հուլիսի թողարկումը նվիրված է շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը

JUNE-COVErr1_Layout-1Մեր Այս ամիս Հայաստանում ներդիրի վերջին թողարկումը նվիրված է շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը` հունիսի 5-ին բնապահպանության միջազգային օրվան, որում տեղ են գտել հետևյալ հոդվածները`

Ինչպե՞ս են գյուղացիները օգնում գիտնականներին: Կարդացեք, սպիտակ արագիլը:

Խելամիտ էկոտուրիզմ

Հայաստանում աղբի խնդիրը և ինչպե՞ս կարող են հայերը դա կանխել

Ինչու՞ են բնապահպաններին անհանգստացնում ոսկու հանքերը Սևանա լճում և Հրազդանում:  

Այո, ԴԴՏ-ի անօրինական օգտագործումը Հայաստանում: Որտե՞ղ կարելի է գտնել առանց թունաքիմիկատների աճեցրած մթերք Հայաստանում:

Ավելին… Ստորև կարդացեք բնապահպանությանը վերաբերող այլ հոդվածներ:

09
Jul
09

Հուլիս 09: Թվում է, թե այս օրերին Երևանում շնչելն ավելի է դժվարացել

Դա ձեզ չի թվում, այլ հենց այդպես է: Հայաստանի գլխավոր ալերգաբան Վարդան Ակունցը նկատել է, որ վերջին տարիներին ալերգիաների թիվն աճել է, իսկ ընթացքը` ավելի բարդացել: Բժշկի դիտարկմամբ` դրա հիմնական պատճառը ավտոմեքենաների արտանետումներն են, որոնց թիվը Երևանի փողոցներում օրեցօր ավելանում է:

 Երևանի քաղաքապետարանի բնապահպանական վարչության տվյալների համաձայն` Հայաստանի մայրաքաղաքում օդի աղտոտվածության 90 տոկոսը բաժին է ընկնում տրանսպորտային միջոցներին `ավտոմեքենաներին, տաքսիներին, երթուղային տաքսիներին և ավտոբուսներին: Իրականում այս ցուցանիշը նախորդ տարվա համեմատությամբ նվազել է 99 տոկոսով, ինչպես պնդում է քաղաքապետարանի բնապահպանական վարչության պետ Ավետ Մարտիրոսյանը:

 Մեկ տարվա ընթացքում տրանսպորտային միջոցների արտանետումների 9 տոկոսով կրճատումը քաղաքապետարանում պայմանավորում են 2006-08-ին Երևանում տրանսպորտային նոր հանգույցների` մետրոյի «Բարեկամություն»  կայարանի մոտ էստակադի, Հերացու և Խանջյան փողոցների ստորգետնյա անցումների,  ինչպես նաև 2008-ից իրականացվող ակտիվ կանաչապատմամբ:

 ՀՀ ոստիկանության տվյալներով` 2009 թ. մայիսի վերջին Հայաստանում գրանցված էր 400 հազար տրանսպորտային միջոց:

 Երևանում վարորդների իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող «Աքիլլես» ՀԿ-ի տվյալներով` ներմուծված փոխադրամիջոցների 55 տոկոսը  շահագործվում է Երևանում:

 Իսկ մեքենաների թիվը, 2000 թվականից սկսած, աճում է բավական արագ` վերջին տարիներին արձանագրելով աննախադեպ տեմպեր. այսպես, 2006 թ. Հայաստանում կար 300 000 մեքենա, 2009-ին այդ թիվն արդեն 400 000 է:

 Ավտոմեքենաները հիմնականում արտանետում են ածխածնի մոնօքսիդ, որը դժվարացնում է շնչառությունը: Օդում ածխածնի մոնօքսիդի թույլատրելի քանակությունը 3 միլիգրամն է մեկ խորանարդ մետրում: Երևանում այս տարվա մայիսի տվյալներով առավոտյան  ու երեկոյան պիկ ժամերին այս ցուցանիշը հասել է 2,5 մգ/խորանարդի, որը գրանցել են 2009-ից մայրաքաղաքում տեղադրված օդի աղտոտվածությունը չափող ավտոմատ երկու սարքերը:

 ՀՀ բնապահպանության նախարարության «Շրջակա միջավայրի վրա ներգործության մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի ղեկավար Բաղդասար Սենգարյանն ասում է, որ սա կարող է քաղցկեղի պատճառ դառնալ:

 «Սա չի նշանակում, որ ամեն ինչ լավ է, նորմային մոտենալն արդեն իսկ ցավալի է, ու պետք է տագնապ հայտարարվի»,- ասում է նա:

 Սենգերյանը, սակայն, մեղմացնում է առողջապահական մտահոգությունները` հավաստիացնելով, որ ածխածնի մոնօքսիդը, թեթև գազ լինելով, արագ ցնդում է անգամ չնչին քամուց. «Իհարկե, անհարմար է, երբ փողոցում ծուխ է ու տհաճ հոտեր, բայց ածխածնի մոնօքսիդը առողջությանն էական վնաս չի կարող հասցնել»:

 Մինչդեռ բնապահպանական խնդիրներով ակտիվորեն զբաղվող «Հանուն մարդկային կայուն զարգացման» ասոցիացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանը հակառակն է պնդում. «Մեքենաներն անմիջապես մեր շնչառության օրգանների մակարդակին են գործում: Ցանկացած դեպքում, եթե դու փողոցով անցնում ես, ու խցանում է կամ մեքենաների կուտակում, կամ եթե ապրում ես բանուկ փողոցների մոտ գտնվող շենքերում, ածխածնի մոնօքսիդն ուղղակիորեն ազդում է օրգանիզմի վրա»:

 Մայրաքաղաքային իշխանությունները պնդում են, որ լուծումը փողոցները հեղեղած մասնավոր երթուղային տաքսիների և միկրոավտոբուսների քանակի նվազեցումն է, թեև այս փոխադրամիջոցների թիվը կրճատելու նրանց ծրագրերը, լավագույն դեպքում, հուսադրող չեն: Փետրվարին նախկին քաղաքապետ Երվանդ Զախարյանը հայտարարեց, որ կնվազեցնի միկրոավտոբուսների քանակը` երկու տարում 3200-ից հասցնելով 650` հիմնականում երթուղայինները փոխարինելով հանրային ավտոբուսներով:

 Սակայն ներկայումս քաղաքապետարանի տրանսպորտի վարչության պետ Հենրիկ Նավասարդյանը հրաժարվում է այդ պնդումից` ասելով, որ իրենք մինչև տարեվերջ կկրճատեն գործող 3200 միկրոավտոբուսների թիվը` հասցնելով ընդամենը 2450-ի:

 «Այսօր արդեն 500 մեքենա է կրճատվել` տեխնիկական պատճառներով: Նախատեսվում է նաև մրցույթների արդյունքում ունենալ գազել մակնիշի նոր մեքենաներ, քանի որ հին մեքենան ավելի շատ գազ է արտանետում, քան նորը: Մրցույթներին, համենայն դեպս, Ռաֆ մակնիշի ոչ մի մեքենա չի մնալու»,- հավաստիացնում է Նավասարդյանը:

 Ըստ Երևան քաղաքի բնապահպանական վարչության տեղեկատվության` քաղաքապետարանը փորձում է իրականացնել օդի որակը բարելավելու ևս մի լուծում` ավելի շատ տարածքներ կանաչապատելով:

 Ըստ բնապահպանության վարչության` 2008-ին մայրաքաղաքում մեկ շնչին բաժին ընկնող կանաչ տարածքը 7,2 քմ էր` նախկին 4,9 քմ-ի փոխարեն: Մինչև 2020 թվականը քաղաքապետարանը նախատեսում է այս ցուցանիշը հասցնել մինչև 16 քմ` մեկ շնչին:

 Դանիելյանն այս ցուցանիշներին անվերապահորեն չի վերաբերվում. «Շատ տարածքներ համարվում են կանաչապատ, բայց եթե նայենք` հսկայական տարածք է, ընդամենը 1-2 ծառ: Հիմա միայն հեկտարներով են հաշվում, բայց մենք միշտ ասում ենք, որ պետք է նաև հաշվի առնել, թե որքան կենսազանգված ունի այդ տարածքը, քանի որ կենսազանգվածն է օդը մաքրում է ու թթվածին մատակարարում»:

 Ըստ համաշխարհային բնապահպանական զեկույցի (world ecological report)` միջազգայնորեն ընդունված ամենաբարձր չափանիշներով` մեկ շնչին հասնող կանաչ տարածքը պետք է լինի 24 քմ:

Սառա Խոջոյան

«ԱրմենիաՆաու» ինտերնետային թերթ

07
Jul
09

Հուլիս 09: Վտանգ Սևանի գլխին. Ոսկու վերամշակման գործարանի կառուցումը կարող է լրջորեն աղտոտել Սևանը

Սևանի մոտակայքում ոսկու վերամշակման գործարանի կառուցման նախագիծը բողոքի լուրջ ալիք է բարձրացրել. բնապահպաններն ահազանգում են, որ գործարանը և դրա թունաքիմիկատների պոչամբարը կործանարար կլինեն Սևանա լճի համար, որտեղ կուտակված է Հայաստանի քաղցրահամ ջրի պաշարի մոտ 90 տոկոսը:

 Գործարանի կառուցման նախագիծը ներկայացվել է ռուսական <<Գեոպրոմայնինգ>> ընկերության կողմից, որը հանքեր ունի Հայաստանում և Վրաստանում: Ընկերությունը հնդիկ սեփականատերերից 2007 թ. գնեց <<Արարատի>> ոսկու արդյունահանման ձեռնարկությունը և Սևանից մոտ 10 կմ հեռու Սոթքի ոսկու հանքը: Ընկերությանն է պատկանում նաև Ագարակի պղնձամոլիբդենի արդյունահանման գործարանը:

 <<Գեոպրոմայնինգ>>-ը նախատեսում է գործարանը կառուցել Սոթքի հանքի մոտ, որպեսզի կրճատվեն արդյունահանված ոսկու տեղափոխման ծախսերը, քանի որ այժմ այդտեղից հանքանյութը դեռևս խորհրդային տարիներին կառուցված երկաթգծով տեղափոխվում է 263 կմ հեռու Արարատի ոսկու վերամշակման գործարան: 

 Ռուսական այս նախագիծը դեռ հաստատված չէ բնապահպանության նախարարության կողմից, սակայն Էկոլոգիական հասարակական 42 կազմակերպություններից կազմված դաշինքի <<SOS Սևան>> նախաձեռնող խմբի անդամները մտավախություն են հայտնում, որ տնտեսական շահերը կգերադասվեն բնապահպանական վտանգներից:

 <<Գեոպրոմայնինգ>> ԳՈԼԴ ՍՊԸ խորհրդի նախագահ Վարդան Վարդանյանը, փորձելով հանդարտեցնել հասարակական բողոքները,  <<Երկիր մեդիա>> հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում ասել է, որ ընկերությունը ներդնելու է շրջակա միջավայրի համար անվնաս տեխնոլոգիաներ. <<Փոքր վտանգի դեպքում անգամ կհրաժարվենք Սոթքի հանքավայրի շահագործումից ու կդադարեցնենք աշխատանքները>>:

 <<Բնապահպանության նախարարությունը նույնպես փորձում է փարատել մտավախությունները` պարբերաբար հայտարարելով, որ բարձրացված աղմուկն անիմաստ է, քանի որ ՙնախարարությունը դեռևս որևէ պաշտոնական նախագիծ չի ստացել ու չի հաստատել>>,- ասում է փոխնախարար Սիմոն Պապյանը` հավելելով, որ մեկ անգամ արդեն` 2005 թվականին, ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը հրաժարվել է համանման նախագծին դրական եզրակացություն տրամադրելուց, որը ներկայացրել էր Արարատի ոսկու արդյունահանման գործարանի նախկին սեփականատեր` հնդկական <<Վեդանտա Ռեսորսիզ>> ընկերությունը:

 <<Եթե Սոթքի նախագծի վերաբերյալ կրկին դիմում ստանանք, ապա նորից կմերժենք>>,- ասում է Պապյանը:

 Մինչդեռ ակտիվիստ բնապահպանները պնդում են, որ գործարանի մասին քննարկումները տեղի են ունենում փակ դռների հետևում: Ամենասարսափելի ապացույցն այն փաստաթուղթն է, որը բնապահպանական հասարակական կազմակերպությունների դաշինքը ձեռք է բերել,  որում ներկայացված է գործարանի կառուցման բնապահպանական ազդեցությունը, և որում շնորհակալություն է հայտնվում մի շարք գիտնականների, պետական ֆինանսավորում ստացող ակադեմիական ինստիտուտների: Խումբը պնդում է, որ մարտի 2-ին այն քննարկվել է տարածքային կառավարման նախարարությունում փոխվարչապետ Արմեն Գևորգյանի գլխավորությամբ:

 Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտի գիտական քարտուղար Էվելինա Ղուկասյանը, որը մասնակցել է զեկույցում ներկայացված որոշ հետազոտություններին, ասում է, որ ինստիտուտի տված նախնական եզրակացությունը, որ ներկայացվել է այդ կառույցին, իր մեջ չի պարունակել ոչ մի դրական եզրակացություն, բայց նաև ընդունում է, որ արդյունքները հրապարակայնորեն չեն քննարկվել:

 <<Եղել են ընդամենը նախնական տվյալներ՝ հիմնված մի քանի ամսվա հետազոտության արդյունքների վրա: Մինչդեռ նման եզրակացության համար հարկավոր են երկարատև լուրջ հետազոտություններ,- ասում է Ղուկասյանը: – Ի դեպ, սա առաջին դեպքն է, որ գիտական հետազոտությունների արդյունքները քննարկվում են փակ դռների հետևում>>:

 Ամեն դեպքում ակտիվիստները պնդում են, որ այս հետազոտությունն անօրինական է, որովհետև Սևանա լիճը պաշտպանվում է օրենքով, որն արգելում է ցանկացած հանքարդյունաբերական գործունեություն:

 <<Սևանի մասին>> օրենքի 10-րդ հոդվածը հստակ արգելում է լճի համար վտանգ ներկայացնող ցանկացած գործունեություն, առավել ևս, եթե դա հանքարդյունաբերական-վերամշակող գործունեություն է>>,- ասում է <<Էկոլուր>> բնապահպանական-տեղեկատվական կենտրոնի նախագահ Ինգա Զարաֆյանը:

 Մինչ հարցը դեռ քննարկվում է փակ դռների հետևում, էկոլոգները պարբերաբար անցկացվող բողոքի ակցիաների և ցույցերի միջոցով խնդրին հասարակական հնչեղություն են տալիս ու հայտարարում, որ <<Սևանի աղտոտումը կկործանի ողջ Հայաստանը>>:

 <<Սևանա լճի աղտոտումն իր հետ կբերի նաև այլ ծանր հետևանքներ, ինչպիսիք են՝ թունավորված խմելու ջուր, ոռոգման համակարգ, շարքից դուրս եկած գյուղատնտեսական տարածքներ, ձկնորսության գոտիների ոչնչացում>>,- ասում է Էկոլոգիական հասարակական կազմակերպությունների դաշինքի համակարգող խմբի անդամ Սիլվա Ադամյանը:

 Ֆաբրիկայի կառուցման գլխավոր վտանգներից մեկը հանքանյութի վերամշակումից հետո կուտակված թունավոր թափոններն են, որոնք ունեն տոքսիկ բաղադրություն` ծանր մետաղներ, անտիմոն, մկնդեղ, պիրիտ, և մթնոլորտային տեղումների հետ կարող են ներթափանցել ստորգետնյա և գրունտային ջրերի մեջ, ապա դրանց միջոցով` Սևան:

 <<Ցիանային միացություններով, ծանր և տոքսիկ տարրերով պոչամբարը մշտական ռումբ է Սևանի համար,- ասում է <<Հանուն մարդկային կայուն զարգացման>> ասոցիացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանը: – 28 միլիոն խմ ծավալով պոչամբարի աշխատանքային և անվտանգ վիճակն ապահովելու համար տարեկան մոտ 40 միլիոն դոլար կպահանջվի>>:

 Բնապահպաններն այսօր ոչ միայն պայքարում են` դադարեցնելու ոսկու վերամշակման գործարանի կառուցման մասին պետական մակարդակով անցկացվող քննարկումները, այլև հետևում են խորհրդարանի աշխատանքներին` համոզվելու, որ փոփոխություններ չեն կատարվում լիճը պաշտպանող օրենքի 10-րդ հոդվածում:

 <<Պետք է երաշխավորեն, որ ՀՀ բնապահպանական օրենսդրությունը չի փոխվի` հարմարեցվելու« <<Գեոպրոմայնինգ>> ընկերության նեղ շահերին, և <<Սևանա լճի մասին>> ՀՀ օրենքում ամրագրված հանքարդյունաբերական գործունեության վրա դրված արգելքը կմնա անփոփոխ>>,- ասում է Զարաֆյանը:

 ԱԺ գյուղատնտեսության և բնապահպանության հարցերով մշտական հանձնաժողովի նախագահ Խաչիկ Հարությունյանն ասում է, որ խնդիրը ավելի շատ քննարկվում է հասարակական կազմակերպությունների դաշտում, քանի որ <<Գեոպրոմայնինգ>> ընկերությունից ոչ մի պաշտոնական փաստաթուղթ կամ Սևանին վերաբերող օրենքի փոփոխության առաջարկ ո՛չ հանձնաժողովը, ո՛չ կառավարությունը չեն ստացել և, հետևաբար, չի դիտարկվել:

Գայանե Մկրտչյան

<<ԱրմենիաՆաու>> ինտերնետային թերթ 

04
Jul
09

Հուլիս 09/Խելամիտ էկոտուրիզմը Հայաստանում (ներառյալ քարտեզը)

Exploring Armenia's natural wonders is rewarding if you know where to go and with whom you should travel for the best experience. PHOTO BY AVARAYR TOURS.

Հայաստանի բնության հրաշքները ուսումնասիրելը խրախուսելի է, եթե դուք գիտեք` ուր գնալ և ում հետ ճանապարհորդել լավագույն տպավորություններ ստանալու համար: Նկարը տրամադրել է <<Ավարայր>> տուրիստական ընկերությանը:

Ստուգեք սա, Հայաստանի քարտեզը պարզեք լավագույն վայրերը դիտելու Հայաստանի բնության հրաշքները տեսնելու, արշավելու, զբոսնելու, հեծանվով շրջագայելու, թռչուններին դիտելու և սար մագլցելու :  Ինչպես նաև ծանոթացեք էկոտուրիզմով զբաղվող որոշ հայտնի կազմակերպությունների հետ կամ սովորեք, թե ձեր կազմակերպությունը ինչպես կարող է լինել  բնության նկատմամբ հոգատար:

03
Jul
09

Հուլիս 09: Կանաչ արահետը ճանապարհ է հարթում թունաքիմիկատներից զերծ բնամթերքի արտադրության համար

Լոռու մարզի Գարգառ գյուղի կանանց ֆերմերային դաշտային դպրոցի մասնակիցներն առանց թունաքիմիկատների աճեցնում են դեղաբույսեր և գյուղմթերք` հայաստանցի սպառողին ապահովելով եզակի օրգանապես մաքուր բանձարեղենով:

Լոռու մարզի Գարգառ գյուղի կանանց ֆերմերային դաշտային դպրոցի մասնակիցներն առանց թունաքիմիկատների աճեցնում են դեղաբույսեր և գյուղմթերք` հայաստանցի սպառողին ապահովելով եզակի օրգանապես մաքուր բանձարեղենով:

Օրգանական սնունդ Հայաստանում. այո, սա է <<Կանաչ արահետ>> կազմակերպության նախագահ Նունե Սարուխանյանի գերխնդիրը, ով ամեն շաբաթ Տավուշում աճեցրած թարմ բանջարեղենն ու միրգը հասցնում է երևանցի սպառողին:

Տավուշն այն եզակի մարզերից է, որտեղ շատ քիչ են կիրառում օրինական կամ արգելված միջատասպան թունաքիմիկատներ: Կազմակերպությունն ընտրել է մի քանի մարզեր, որոնք, ըստ Սարուխանյանի, <<հնարավորինս մաքուր են և օրգանական սննդամթերք աճեցնելու համար անվտանգ>>:

2004 թ. Ստեղծված <<Կանաչ արահետ>> ՀԿ-ն դասընթացներ է կազմակերպում հողագործների համար, փորձագետների խորհրդատվությամբ օգնում նրանց միայն օրգանական միջոցներով աճեցնելու սննդամթերքը և, որ առավել կարևոր է, լուծում բնամթերքի սպառման հարցերը:

<<Մեր ագարակատերերը, օրինակ մշակաբույսերը սրսկում են ոչ թե թունաքիմիկատներով, այլ հատուկ եղանակներով պատրաստված օրգանական նյութերով, ասենք սխտորի լուծույթով>>,- պարզաբանում է Սարուխանյանը:

Նրա առավել գերակա նպատակը հայաստանյան մթերքը օրգանական սննդամթերքի եվրոպական չափանիշներին համապատասխանեցնելն է:

<<Մեզ մոտ շատ խոտաբույսեր և պտուղներ են աճում, հատկապես դեղաբույսեր, որոնք կարող են արտասահմանում սպառում գտնել,- ասում է Սարուխանյանը: – Կանաչեղենի տեսակներ կան, որ անծանոթ են մեզ, սակայն Հայաստանում ապրող սփյուռքահայերը կամ արտասահմանցիները լավ ծանոթ են դրանց, և նրանք էլ այս մթերքի հիմնական սպառողներն են>>,- ասում է նա:

Վերջերս էլ այս կազմակերպությունը սպառողների շրջանում կտորե տոպրակների կիրառումը խրախուսող արշավ է սկսել նպատակ ունենալով նվազեցնել պոլիէթիլենե տոպրակների օգտագործումը (տես <<Աղբի խնդիր…>>):

ՑԱՆԿԱՆՈՒՄ ԵՔ ԱՋԱԿՑԵԼ ՏԵՂԱՑԻ ՖԵՐՄԵՐՆԵՐԻՆ ԵՎ ՕՐԳԱՆԱՊԵՍ ՄԱՔՈՒՐ ՄԹԵՐՔ ԳՆԵԼ

<<Կանաչ արահետն>> ամեն շաբաթ մթերքը կառաքի անմիջապես ձեր տուն կամ գրասենյակ: Էլեկտրոնային հասցեների ցանկում ընդգրկվելու և մթերք պատվիրելու համար գրեք market@greenlane.am հասցեով:

<<Կանաչ արահետի>> նախագծերի մասին լրացուցիչ տեղեկությունների համար այցելեք http://www.greenlane.am/ կայքը:

Լոռու մարզի Գարգառ գյուղի կանանց ֆերմերային դաշտային դպրոցի մասնակիցներն առանց  թունաքիմիկատների աճեցնում են դեղաբույսեր և գյուղմթերք հայաստանցի սպառողին ապահովելով եզակի օրգանապես մաքուր բանջարեղենով:

Արմինե Գևորգյան

Ռադիո հայ

03
Jul
09

Հուլիս 09: Թունաքիմիկատները վնասակար ժառանգություն են թողել Արարատյան դաշտավայրում

<<Հայ կանայք հանուն առողջության և առողջ շրջակա միջավայրի>> ՀԿ բժիշկ և փորձաետ Լիլիկ Սիմոնյանը մտահոգված էր, բայց ոչ զարմացած, երբ ուսումնասիրությամբ պարզվեց, որ Արարատյան դաշտավայրի գյուղերում հետազոտված բոլոր 70 կանանց կրծքի կաթում առկա է ԴԴՏ թունաքիմիկատը: Պատկերը նույնն էր նաև Կոտայքի մարզում. մեծապես թունավոր և արգելված այս թունաքիմիկատը հայտնաբերվել է նաև Աբովյանի ծննդատներից մեկում հետազոտված բոլոր կանանց մոտ:

Արդյունքները տագնապահարույց են, բայց, դժբախտաբար, նաև կանխատեսելի:

Հայաստանը սնող Արարատյան բարեբեր դաշտավայրում առատ են նաև ԴԴՏ-ի հետքերը: Այս թունաքիմիկատն արգելվել է Հայաստանում 1970-ականներին, բայց մասնագետները փաստում են, որ այն դեռ այսօր էլ օգտագործվում է: Լինելով կայուն միացություն տասնամյակներ առաջ օգտագործված թունաքիմիկատը, չկորցնելով իր վտանգավոր ազդեցությունը, թափանցում է ջրի, հողի, կենդանիների և նույնիսկ մարդու օրգանիզմի մեջ:

<<ԴԴՏ-ի հետևանքների վերացման ամենամեծ խնդիրն այն է, որ այն իր ազդեցությունը պահպանում է տասնամյակներ,- ասում է Սիմոնյանը: – Նույնիսկ եթե մարդիկ դադարել են այն օգտագործել 1970-ականներին, այն դեռ կլինի նրանց օրգանիզմներում 40 տարի անց: Բայց մենք փաստեր ունենք, որ այսօր էլ անօրինական կերպով այն դեռ օգտագործվում է>>:

ԴԴՏ-ն մշակվել է Երկրորդ համաշխարհայինի տարիներին որպես ոջիլասպան և միջատասպան միջոց և 1950-ականներից լայնորեն կիրառվել  ԱՄՆ-ում, բազմաթիվ եվրոպական երկրներում ու նաև Հայաստանում: Արգելքը դրվեց ԱՄՆ-ում 1972 թ. այն բանից հետո, երբ գիտնականները հայտնաբերեցին, որ թունաքիմիկատի հետևանքով վերացման եզրին են հայտնվել ճերմակագլուխ արծիվն ու սապսանը, քանի որ այն թուլացնում էր թռչնի ձվերի կեղևը, որի հետևանքով դրանք ժամանակից շուտ էին ճաքում: Փորձակենդանիների վրա կատարված լաբորատոր փորձերը ցույց են տվել, որ ԴԴՏ-ը կարող է առաջացնել քաղցկեղ և այլ առողջական խնդիրներ, հղիների մոտ առաջացնել վաղաժամ և անքաշ երեխաների ծնունդ:

Միջազգային գիտական շրջանակներում մինչ օրս բանավիճում են, թե ԴԴՏ-ն ավելի շատ վնաս է տվել, թե օգուտ: Շատ գիտնականներ պնդում են, որ միայն ԴԴՏ-ի միջոցով է հնարավոր պայքարել մալարիայի մոծակի դեմ, և թունաքիմիկատի արգելքը հանգեցրել է ողջ աշխարհում մալարիայից մահվան դեպքերի ավելացմանը: 2006 թ. Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը փոխեց ԴԴՏ-ն արգելող իր խիստ քաղաքականությունը խորհուրդ տալով Աֆրիկայում և մալարիայի հետ կապված խնդիրներ ունեցող այլ երկրներում օգտագործել այդ թունաքիմիկատը:

Մասնագետները վստահ են, որ ԴԴՏ-ի օգտագործման արգելքից հետո էլ տարիներ, նույնիսկ տասնամյակներ անց այն պահպանվում է հողում, կենդանիների և մարդկանց օրգանիզմներում:

Մասնագետները չգիտեն, թե իրականում ինչպիսին է իրավիճակը Հայաստանում ժամկետանց թունավոր նյութերի առումով: Չգիտեն նաև, թե քանի գյուղացի է ԴԴՏ օգտագործում: 1997-ից Հայաստան ներկրված ժամկետանց թունաքիմիկատների վերջնական հաշվառումը գյուղատնտեսության նախարարությունը խիստ անհրաժեշտ է համարում, սակայն միևնույն ժամանակ անհնար: Նախարարությունում նախատեսում են հանդես գալ հայտարարությամբ, որ ժամկետանց թունաքիմիկատներ ունեցողները հանձնեն և փոխարենը ստանան որակյալը: Սակայն դրան կհաջորդի մեկ այլ, էլ ավելի ծանր գործ ինչպես պահպանել կամ ինչ միջոցներով վերացնել հավաքված ժամկետանց այդ թունաքիմիկատները:

Սիմոնյանն ասում է, որ ԴԴՏ-ի ամենամեծ քանակը գրանցվել է Արարատյան դաշտավայրում և հատկապես Արարատի մարզում: Այնտեղ թունաքիմիկատը գտնվել է թե  հողի, թե կենդանական ծագման սննդամթերքի մեջ: Ըստ Սիմոնյանի, պատճառը թունաքիմիկատի լայնորեն կիրառումն է այդ շրջաններում: Կազմակերպությունն անգամ մի քանի տարի առաջ ԴԴՏ գտավ թունաքիմիկատների խանութներից մեկում, սակայն նման դեպքեր հետագայում չեն արձանագրվել:

Արարատյան դաշտավայրի գյուղերում, ինչպիսիք են Արմավիրի մարզի Մարգարան, Ապագան, Ակնաշենը և Սև Ջուրը, ԴԴՏ է հայտնաբերվել թռչունների մոտ: Գիտնականներն արձանագրել են, որ արագիլների վերարտադրությունը ցածր է, և հնարավոր պատճառներից մեկը ԴԴՏ-ն է (կարդացեք <<Գյուղացի>> գիտաշխատողները օգնում են հետևելու արագիլներին և շրջակա միջավայրին):

Մեկ այլ պոտենցիալ վտանգ ներկայացնող տարածք է Երևանի Էրեբունի համայնքը, որտեղ գտնվում է ժամկետանց ԴԴՏ-ի և այլ թունաքիմիկատների գերեզմանոցը. թունաքիմիկատները թաղվել են 1982-ին <<Հայաստանի գյուղատնտեսական քիմիա>> պետական ձեռնարկության կողմից, իսկ այդ ժամանակից ի վեր տարածքում մի քանի անգամ սողանքներ են եղել:

<<Ոչնչացման մեխանիզմներ չկան, և բարդ տեխնոլոգիաներ են պահանջվում: Այս պահին չենք կարողանում լուծում գտնել, իսկ պետությունը բավարար միջոցներ չունի: Այդ ամենը բարձիթողի վիճակում է>>,- ասում է գյուղատնտեսության նախարարության բուսաբուծության, անտառային տնտեսության և բույսերի պաշտպանության վարչության այգեգործության զարգացման բաժնի պետ Կարինե Եսայանը:

Շրջակա միջավայրի մասնագետներն ահազանգում են, որ թունաքիմիկատների գերեզմանոցում խնդիրները լրջանում են: <<Հայ կանայք հանուն առողջության և առողջ շրջակա միջավայրի>> ՀԿ-ն ուսումնասիրել է գերեզմանոցի տարածքի շրջակա հողերը և բացահայտել, որ թունաքիմիկատների, հատկապես ԴԴՏ-ի և այլ կայուն և վտանգավոր միացությունների պարունակությունը մի քանի հարյուր անգամ գերազանցում է սահմանային թույլատրելի խտությունը:

Ներկայումս թունաքիմիկատների գերեզմանոցը վերացնելու համար Գլոբալ Էկոլոգիական հիմնադրամը ՄԱԿ-ի պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության միջոցով 2,5 մլն եվրո է հատկացրել: Իրավիճակի գնահատումից հետո ծրագիրը կիրականացվի: Ըստ Եսայանի, թունաքիմիկատները նախ պետք է հանվեն գերեզմանոցից, փաթեթավորվեն և ապա միայն ոչնչացվեն:

<<Բնակավայրերը մոտեցել են այդ գերեզմանոցին, այսինքն ամեն րոպե կարող է թունանյութն անցնել խմելու ջրի, հողի մեջ և թափանցել մարդու օրգանիզմ: Մի խոսքով դա մի վտանգավոր ռումբ է, որը դրված է Երևանին շատ մոտ>>,- ասում է Եսայանը:

 Երևանի մերձակայքում գտնվող թունաքիմիկատների այս կիսաքանդ գերեզմանոցը դանդաղ գործողության ռումբ է բնակիչների համար. տասնյակ տարիներ իրենց վտանգավոր ազդեցությունը պահպանած թունաքիմիկատները սողանքների միջոցով մի օր կհայտնվեն խմելու կամ ոռոգման ջրերի մեջ, հետևաբար նաև մարդկանց օրգանիզմում:

Հասմիկ Համբարձումյան

Panorama.am

03
Jul
09

Հուլիս 09: Չորս խորհուրդ աղբի նվազեցման համար

պայուսակԱՐԳԵԼԵՔ ՊՈԼԻէԹԻԼԵՆԵ (ցելոֆանե) ՏՈՊՐԱԿՆԵՐԸ

Ամենապարզ միջոցը, որ կարող են կիրառել հայաստանցիներն իրենց շրջակա միջավայրը մաքրելու և աղբի քանակը կրճատելու համար,  պոլիԷթիլենե տոպրակներից ՀՐԱԺԱՐՎԵԼՆ Է: Պարզապես պետք է գիտակցել, որ հենց դրանք են աղտոտում քաղաքը քամուց թռչելով բաց աղբավայրերից ու տարածվելով քաղաքով  մեկ:  Ելքը մեկն է. պետք է ուղղակի կիրառել  բազմակի օգտագործման կտորի տոպրակներ: Ողջ աշխարհում մեծ թափ է առնում պոլիԷթիլենե տոպրակներն արգելող շարժում: Թեև դրանք թեթև են և աղբավայրերում մեծ տարածք չեն զբաղեցնում, բայց միկրոօրգանիզմների ազդեցությամբ չեն քայքայվում, հետևաբար դրանք հարատև են: Մեր առօրյայի անբաժանելի մասը դարձած այդ պոլիԷթիլենե տոպրակները կարող են նաև վնասել փխրուն էկոհամակարգերը, քանի որ հողի մեջ չեն քայքայվում, բայց իրենց վնասակար ազդեցությամբ սպանում են բազմաթիվ բույսեր և կենդանիներ, իսկ այրելիս արտազատում են այնպիսի թունավոր նյութեր, որոնք կարող են լուրջ  հիվանդություններ առաջացնել:

Սա է պատճառը, որ որոշ երկրներում արմատական փոփոխությունների են անցել. Հարավային Աֆրիկայից, Քենիայից մինչև Հնդկաստան և Նյու Յորք ամենուր  ապօրինի է համարվում պոլիԷթիլենե տոպրակների կիրառությունը, իսկ դրանք կիրառող կամ տարածող գործարարները հսկայական տույժ ու տուգանքների են ենթարկվում:

Ինչպես նշվում է <<Նյու Յորք թայմզում>> վերջերս հրապարակված  մի հոդվածում, երբ Իռլանդիան 2002 թ. ներմուծեց Plastax-ը պոլիԷթիլենե տոպրակների համար վճարվող հարկը, ըստ որի գնորդները պարտավորվում էին վճարել 33 սենթ յուրաքանչյուր տոպրակի համար, մի քանի շաբաթվա ընթացքում այդ տոպրակների կիրառությունը նվազեց 94 տոկոսով, իսկ այսօր Իռլանդիայի քաղաքների փողոցներում բառացիորեն բացակայում են պոլիԷթիլենե տոպրակները: Նույնը եղավ Թայվանում, որտեղ ռեստորաններին պարտադրեցին պլաստմասսայե դանակպատառաքաղների և պոլիԷթիլենետոպրակների համար գումար գանձել. դրանց կիրառությունն անմիջապես նվազեց 70 տոկոսով: Այսպիսով, ինչու չվերադառնալ կտորից տոպրակներին մեր տատերը դա էին օգտագործում, և գուցե շատերն էլ դեռ ապավինում են իրենց կտորե տոպրակներին, իսկ միթե դուք չեք կարող:

 Եվս երեք խորհուրդ կենցաղային աղբի քանակի նվազեցման համար

Խոհանոցային մնացորդները դարձրեք պարարտանյութ. բանանի կեղևը, մրգերի, բանջարեղենի մնացորդներն ու կեղևը, ձվի կճեպները կարող են դառնալ հիանալի պարարտանյութ այգիների, ինչպես նաև սենյակային բույսերի հողի համար: Պարզապես պահեք դրանք խոհանոցում մի տարայի մեջ, հետո խառնեք դրսում խոտի, ճյուղերի, տերևների և նույնիսկ թղթի հետ:

Խուսափեք պլաստմասսայե իրերից. պլաստմասսան ստացվում է գազից և նավթից: Մի օգտագործեք ստիրոֆոմ պենոպլաստ: Այն հնարավոր չէ բազմակի օգտագործել և միկրոօրգանիզմների ազդեցությամբ չի քայքայվում: Հեղուկները ևս չպետք է պահել պլաստմասսայե շշերում:

http://www.freecycle.org. Վեց տարի առաջ մի խումբ ամերիկացիներ, որոնք ցանկանում էին իրենց ոչ անհրաժեշտ իրերը նվիրել ուրիշներին, ստեղծեցին ինտերնետային այս ցանցը, որտեղ տեղադրվում են հայտարարություններ ոչ պիտանի իրերի մասին, որոնք տրվում են անվճար կամ փոխանակվում են: Այդ ժամանակից ի վեր freecycle.org-ը ունի էլեկտրոնային փոստի ցուցակներ 85 երկրներում և ծառայում է հազարավոր խմբերի և միլիոնավոր անդամների: Կայքի կառավարիչներն ասում են, որ նրանք ամեն օր 500 տոննա իր են փրկում աղբանոցում հայտնվելուց: Նման կայքի հայկական տարբերակը չկա, բայց ճիշտ ժամանակն է ստեղծելու:

 Երևանի Նուբարաշեն համայնքի  աղբի այս սարսափազդու սարն օրեցօր մեծանում է, չնայած ցուցանակն արգելում է և սպառնում աղբ թափողներին տուգանել 50000 դրամով:

Ի վերջո, երբ պետք է լուրջ քայլեր ձեռնարկվեն  այս հակասանիտարական վիճակին վերջ տալու  ուղղությամբ:




Past Issues

Recent Articles


Follow

Get every new post delivered to your Inbox.